Di tích Địa điểm lưu niệm chiến thắng B-52 tại Hồ Hữu Tiệp.

Tên thường gọi: Hồ B-52, Hồ Hữu Tiệp.

Thông tin khái quát

• Niên đại: Sự kiện lịch sử diễn ra vào ngày 27/12/1972. Di tích được công nhận năm 1990.
• Đối tượng tôn vinh: Chiến công của quân và dân Thủ đô trong chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không", đánh bại lực lượng Không quân chiến lược Mỹ.
• Xếp hạng: Di tích Lịch sử cấp Quốc gia (Quyết định ngày 27/12/1990 của Bộ Văn hóa - Thông tin).
• Địa chỉ: Ngõ 55, đường Hoàng Hoa Thám (hoặc đi lối ngõ 155 Ngọc Hà), phường Ngọc Hà, quận Ba Đình, Hà Nội.
• Diện tích: Hồ có diện tích vừa phải, nằm lọt thỏm giữa khu dân cư đông đúc của làng cổ Ngọc Hà, ngay cạnh Đình Hữu Tiệp.
• Bố cục: Di tích là một không gian mở, bao gồm hồ nước (nơi chứa xác máy bay), gò đất trung tâm và khu vực bia dẫn tích, đài kỷ niệm bên bờ.

"Hồ Hữu Tiệp": Tên gọi theo địa danh của làng Hữu Tiệp (một trong Thập Tam Trại xưa).

"Hồ B-52": Tên gọi dân gian quen thuộc xuất hiện sau năm 1972, khi xác chiếc máy bay B-52 rơi xuống và nằm lại tại đây, trở thành đặc điểm nhận dạng nổi bật nhất của hồ.

Lịch sử hình thành và phát triển
Sự kiện bắn rơi B-52: Vào đêm ngày 27/12/1972, trong cao điểm của chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không", Tiểu đoàn 72 (thuộc Trung đoàn 285, Đoàn Phòng không Hải Phòng) đã phóng tên lửa bắn trúng một chiếc B-52 của đế quốc Mỹ. Trước đó, ngày 22/12/1972, đơn vị này đang bảo vệ Hải Phòng thì nhận lệnh hành quân cấp tốc về tăng cường bảo vệ Hà Nội.

Hiện trường: Chiếc B-52 trúng đạn khi chưa kịp cắt bom, nổ tung trên bầu trời. Phần lớn thân và cánh máy bay rơi cắm xuống lòng hồ Hữu Tiệp. Một phần khác rơi xuống đường Hoàng Hoa Thám (gần vườn Bách Thảo). Những ngày cuối năm 1972, người dân Hà Nội đã đổ về đây rất đông để tận mắt chứng kiến xác "Pháo đài bay" bị bắn hạ.

Về phi hành đoàn: Theo tài liệu trao trả tù binh ngày 18/02/1973 tại sân bay Gia Lâm, tổ lái chiếc B-52 này gồm 6 phi công. Trong đó 4 phi công bị bắt sống, 2 phi công đã chết.

Ký ức nhân chứng: Cựu chiến binh Vũ Đình Rạng (nguyên phi công MIC-21) từng chia sẻ: "Máy bay B-52 là một trong ba vũ khí tiến công chiến lược của Mỹ... được coi là pháo đài bay bất khả chiến bại. Lúc ấy, những quân nhân như chúng tôi được huấn luyện chiến đấu chỉ với một mục tiêu và niềm tin là có thể đánh hạ B52, bởi ngoài tên lửa SAM do Liên Xô tiếp viện, thời bấy giờ không có vũ khí gì có thể chạm được tới B52".

Giá trị tín ngưỡng – tâm linh
Đây không phải là di tích tôn giáo mà là "đài tưởng niệm sống" về lòng yêu nước và ý chí quật cường. Hồ Hữu Tiệp là biểu tượng chiến thắng hào hùng của 12 ngày đêm khói lửa, là niềm tự hào của người dân làng Ngọc Hà nói riêng và Thủ đô Hà Nội nói chung.

Kiến trúc và không gian di tích
Cảnh quan: Hồ nước được xây kè đá chắc chắn, xung quanh có đường dạo và cây xanh, nằm liền kề với cổng đình Hữu Tiệp tạo nên một quần thể di tích hài hòa.

Tượng đài/Bia dẫn tích: Bên cạnh hồ có xây dựng một đài kỷ niệm và tấm bia ghi dấu sự kiện, khẳng định chiến công của Tiểu đoàn 72.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật
Xác máy bay B-52: Đây là hiện vật gốc độc đáo nhất. Khối xác máy bay (gồm thân, cánh và bộ phận càng hạ cánh) nhô lên khỏi mặt nước như một chứng tích đanh thép.

Hiện trạng: Thân vỏ máy bay đã nằm trong lòng hồ hơn nửa thế kỷ, nằm dọc theo hướng Đông Nam - Tây Bắc (hướng bay xâm nhập Hà Nội). Dù chịu tác động của thời gian và môi trường nước, khối kim loại khổng lồ vẫn hiện diện sừng sững. (Gần đây, thành phố Hà Nội đã tiến hành nạo vét hồ và bảo tồn, tu bổ xác máy bay để gìn giữ lâu dài).

Giá trị hiện nay
Di tích Hồ Hữu Tiệp mang giá trị lịch sử và giáo dục to lớn. Đây là địa điểm tham quan thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước (đặc biệt là cựu chiến binh Mỹ) muốn tìm hiểu về cuộc chiến tranh Việt Nam. Nó là minh chứng sống động cho thất bại của không lực Hoa Kỳ trước ý chí bảo vệ bầu trời của người Việt Nam.