Chùa Một Cột.

Tên chữ: Diên Hựu Tự (延 祐 寺).

Tên Nôm: Chùa Một Cột.

Tên gọi khác: Liên Hoa Đài (Đài Hoa Sen), Chùa Mật.

Thông tin khái quát

• Niên đại: Được khởi dựng vào mùa đông tháng 10 (Âm lịch) năm Kỷ Sửu (1049), dưới thời vua Lý Thái Tông.
• Đối tượng tín ngưỡng: Thờ Phật Quan Thế Âm Bồ Tát.
• Xếp hạng:
• Di tích Lịch sử - Kiến trúc nghệ thuật Quốc gia (Quyết định ngày 28/4/1962).
• Tổ chức Kỷ lục Châu Á xác lập kỷ lục "Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất Châu Á" (năm 2012).
• Địa chỉ: Nằm trong công viên phía sau phố Ông Ích Khiêm, cạnh quần thể Quảng trường Ba Đình và Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh (thuộc phường Đội Cấn, quận Ba Đình, Hà Nội).
• Diện tích: Nằm trong khuôn viên quần thể Di tích Phủ Chủ tịch và Lăng Bác rộng lớn.
• Bố cục: Quần thể bao gồm đài Liên Hoa (chùa Một Cột) nằm giữa hồ Linh Chiểu, Tam quan, và nhà Tam Bảo (chùa mới) nằm cạnh đó.

"Chùa Một Cột": Tên gọi dân gian miêu tả đặc điểm kiến trúc độc đáo của chùa: toàn bộ ngôi chùa được đặt trên một cột đá duy nhất dựng giữa hồ nước.

"Diên Hựu Tự": Tên chữ do vua Lý ban, mang ý nghĩa là "Phúc lành dài lâu" hoặc "Kéo dài tuổi thọ" (xuất phát từ việc cầu tự và cầu thọ của nhà vua).

Lịch sử hình thành và phát triển
Truyền thuyết khởi dựng (1049): Theo "Đại Việt sử ký toàn thư", vua Lý Thái Tông chiêm bao thấy Phật Quan Âm ngồi trên tòa sen, dắt vua lên tòa. Tỉnh dậy, vua kể lại cho bầy tôi. Nhà sư Thiền Tuệ khuyên vua nên dựng chùa, dựng cột đá giữa hồ làm tòa sen của Phật như trong mộng để nhớ ơn. Các nhà sư đi vòng quanh tụng kinh cầu vua sống lâu, nên đặt tên là Diên Hựu.

Mở rộng (1105): Vua Lý Nhân Tông cho tu bổ, đào hồ Linh Chiểu quanh cột đá và hồ Bích Trì bao bên ngoài, có cầu cong để đi lại.

Các đợt trùng tu:

Năm 1249 (thời Trần): Sửa lại chùa nhưng vẫn giữ nền cũ.

Thời Lê: Triều đình nhiều lần tu sửa, thu nhỏ kích thước tòa sen và cột đá.

Thời Nguyễn: Năm 1838, Tổng đốc Đặng Văn Hòa quyên góp sửa chữa điện đường, gác chuông. Năm 1852, đúc chuông mới. Năm 1864, Tổng đốc Tôn Thất Hàm làm sàn gỗ hình bát giác đỡ tòa sen, chạm trổ công phu.

Biến cố và Phục dựng (1954 - 1955): Năm 1954, trước khi rút khỏi Hà Nội, quân Pháp đã đặt mìn phá đổ chùa. Sau ngày tiếp quản Thủ đô, Bộ Văn hóa đã chỉ đạo tu sửa lại chùa theo đúng kiểu mẫu cũ thời Nguyễn (dựa trên thiết kế của KTS Nguyễn Bá Lăng). Công trình hoàn thành vào tháng 4/1955.

Giá trị tín ngưỡng – tâm linh
Chùa là nơi cầu tự (cầu con) và cầu bình an, tuổi thọ linh thiêng.

Vào ngày mùng 1 hoặc ngày rằm âm lịch hàng tháng, chùa tổ chức lễ cúng trang trọng cho các Phật tử.

Kiến trúc và không gian di tích
Chùa Một Cột hiện nay là một đài hoa sen (Liên Hoa Đài) nổi trên mặt nước, mang đậm triết lý Phật giáo và âm dương:

Cột đá: Là trụ đỡ trung tâm, gồm 2 khối đá chồng lên nhau, đường kính 1,2m; cao 4m (chưa kể phần chìm dưới đất).

Đài Liên Hoa: Là ngôi chùa bằng gỗ nhỏ đặt trên cột đá, hình vuông mỗi cạnh 3m. Mái lợp ngói ta, bốn mái cong đầu đao vút lên hình rồng (lưỡng long chầu nguyệt), tượng trưng cho bông sen nghìn cánh đang nở rộ giữa hồ. Hệ thống khung gỗ (các thanh rường, kẻ bẩy) được gia cố chắc chắn cắm vào cột đá và đỡ lấy sàn chùa.

Hồ Linh Chiểu: Hồ nước hình vuông bao quanh cột đá, trồng hoa súng/hoa sen, tượng trưng cho đất (hình vuông) nâng đỡ tòa sen.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật
Tượng Phật Bà Quan Âm: Được đặt trang trọng trong khám thờ sơn son thếp vàng tại gian chính giữa của Liên Hoa Đài. Tượng mô phỏng hình ảnh trong giấc mơ của vua Lý, ngồi trên tòa sen, tay cầm bình cam lộ.

Cây Bồ Đề: Trong khuôn viên chùa có cây bồ đề xum xuê do Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân dịp Người sang thăm Ấn Độ năm 1958. Cây được trồng từ một nhánh của cây bồ đề Đại Đạo Tràng (nơi Đức Phật Thích Ca thành đạo).

Chuông đồng: Đúc năm 1852 (niên hiệu Tự Đức).

Giá trị hiện nay
Biểu tượng văn hóa: Chùa Một Cột là biểu tượng của Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến, là hình ảnh đại diện cho trí tuệ và nghệ thuật kiến trúc Việt Nam.

Kỷ lục:

Năm 2006: Sách kỷ lục Guiness Việt Nam ghi nhận là “Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất Việt Nam”.

Năm 2012: Tổ chức Kỷ lục châu Á xác lập là "Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất Châu Á".

Dấu ấn tiền tệ: Hình ảnh chùa được in nổi trang trọng trên mặt sau của đồng xu kim loại mệnh giá 5.000 đồng của Việt Nam.

Thông tin liên hệ

• Người đại diện: Thượng tọa Thích Tâm Kiên.
• Liên hệ: 0913.546.263.