Chùa Ngũ Xã.

Tên chữ: Thần Quang tự, tên khác Phúc Long tự.

Tên Nôm: Chùa Ngũ Xã.

Thông tin khái quát

• Niên đại: Chùa được khởi dựng vào thời Hậu Lê (thế kỷ XVIII). Kiến trúc hiện nay được xây dựng lại và hoàn thành năm 1952.
• Đối tượng tín ngưỡng: Thờ Phật và thờ ông Tổ nghề đúc đồng Nguyễn Minh Không (Lý triều Quốc Sư).
• Xếp hạng: Di tích Kiến trúc - Nghệ thuật cấp Quốc gia (Quyết định ngày 11/05/1993 của Bộ Văn hóa - Thông tin).
• Địa chỉ: Số 44 phố Ngũ Xã, phường Ba Đình, Hà Nội.
• Diện tích: Chùa nằm liền kề với Đình Ngũ Xã, tạo thành một quần thể tâm linh khép kín, uy nghiêm.
• Bố cục: Chùa được thiết kế theo kiểu "nội công ngoại quốc" hoặc biến thể hình "chữ Nhị", bao gồm các tòa nhà liền kề và thông nhau.

Tên chữ "Thần Quang Tự": Mang ý nghĩa là ánh sáng của thần linh soi rọi. Tên thường gọi "Ngũ Xã": Gọi theo tên của làng nghề đúc đồng Ngũ Xã, nơi ngôi chùa tọa lạc.

Lịch sử hình thành và phát triển
Chùa được dựng vào thời Hậu Lê (thế kỷ XVIII) để phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng cư dân làng nghề đúc đồng mới di cư về Thăng Long.

Năm 1949, một trận hỏa hoạn lớn đã tàn phá ngôi chùa cũ.

Ngay sau đó, Thượng tọa Thích Vĩnh Tường cùng nhân dân địa phương đã quyên góp công sức, tiền của để xây dựng lại ngôi chùa. Công trình đại trùng tu này hoàn thành vào năm 1952, với quy mô to đẹp và kiên cố như ngày nay.

Giá trị tín ngưỡng – tâm linh
Chùa là nơi sinh hoạt tôn giáo (đạo Phật) quan trọng của người dân trong vùng.

Đặc biệt, đây là nơi tôn vinh truyền thống "uống nước nhớ nguồn" của làng nghề thông qua việc thờ phụng Tổ nghề đúc đồng Nguyễn Minh Không ngay trong khuôn viên chùa (bên cạnh việc thờ tại Đình), cầu mong sự may mắn, phát đạt cho công việc thủ công truyền thống.

Kiến trúc và không gian di tích

• Tổng thể: Chùa gồm 2 tòa nhà liền kề hình “chữ Nhị” thông với nhà Tả vu, tiếp giáp với đài tưởng niệm liệt sĩ và lưng đình Ngũ Xã.
• Tiền đường: Nằm ở tầng trên, gồm 5 gian. Gian giữa là Chính điện thờ Tam Bảo. Hai gian hành lang dẫn vào tòa Thiêu hương và Hậu cung có đặt cặp tượng Hộ Pháp (Khuyến Thiện - Trừng Ác) to lớn đứng trấn giữ. Hai gian ngoài thờ Thánh Tăng và Đức Ông.
• Các ban thờ khác: Tầng trên của tòa nhà này còn có 3 gian thờ: Gian giữa thờ các Thánh Mẫu, gian bên trái thờ Quan Tam Thánh (Quan Công), gian bên phải thờ Sư Tổ.
• Bài trí: Điện Phật được bài trí tôn nghiêm, lộng lẫy theo quy chuẩn Bắc Tông.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật
Tượng Phật A Di Đà bằng đồng (Bảo vật của chùa):

• Đây là pho tượng đồng khổng lồ đặt tại Chính điện, là niềm tự hào của kỹ thuật đúc đồng Ngũ Xã. Tượng được đúc liền khối bằng phương pháp thủ công truyền thống từ năm 1949 đến 1952.
• Kích thước: Tượng cao 3,95m, khoảng cách giữa hai đầu gối là 3,60m. Tòa sen cao 1,45m. Tổng trọng lượng khoảng 12.300kg (hơn 12 tấn).
• Nguồn gốc nguyên liệu: Điều đặc biệt là lượng đồng dùng để đúc tượng được thu thập từ các pho tượng tôn vinh chế độ thuộc địa do chính phủ Bảo hộ dựng ở các vườn hoa Hà Nội đã bị dỡ bỏ sau năm 1945. Đó là: tượng Toàn quyền Paul Bert (vườn hoa Lý Thái Tổ nay), tượng Nữ thần Tự Do (vườn hoa Cửa Nam) và tượng Canh nông (vườn hoa Lê Nin nay).
• Kỷ lục: Pho tượng đã được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam xác nhận kỷ lục vào năm 2010 (thường được biết đến là pho tượng Phật A Di Đà bằng đồng đúc liền khối lớn nhất và lâu đời nhất theo kỹ thuật thủ công tại Việt Nam).

Di vật khác: Chùa còn lưu giữ một hương án phụ thờ Quán Thế Âm Bồ Tát chạm khắc tinh xảo và 16 tấm bia đá được dựng trong khoảng thời gian từ năm 1919 đến năm 1947, ghi lại lịch sử và công đức đóng góp cho chùa.

Giá trị hiện nay
Chùa Ngũ Xã là một "bảo tàng" sống động về nghệ thuật đúc đồng Việt Nam thế kỷ XX. Sự hiện diện của pho tượng A Di Đà không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là minh chứng lịch sử cho sự kết thúc của chế độ thực dân (qua việc nung chảy các tượng đài thuộc địa) và sự trường tồn của văn hóa dân tộc.

Thông tin liên hệ

• Người đại diện: Thầy Thích Quang Vinh.
• Liên hệ: 0913.501.071.