Chùa Thanh Ninh.

Tên chữ: Thanh Ninh tự.

Tên thường gọi: Chùa Am Cây Đề (Am Cây) hoặc Chùa Cỏ.

Thông tin khái quát

• Niên đại: Khởi dựng từ thời Lý (năm 1031). Kiến trúc hiện nay được xây dựng lại chủ yếu vào năm 1949.
• Đối tượng tín ngưỡng: Thờ Phật và thờ Đức Thánh Trần (tại Đền Ngọc Thanh trong khuôn viên).
• Xếp hạng: Di tích Kiến trúc - Nghệ thuật cấp Quốc gia (Quyết định xếp hạng năm 1989 của Bộ Văn hóa và Thông tin).
• Địa chỉ: Số 2 phố Lê Trực, phường Ba Đình, Hà Nội.
• Diện tích: Chùa nằm trên một thế đất cao, gọn gàng trong khu vực trung tâm chính trị Ba Đình.
• Bố cục: Tổng thể bao gồm Tam quan, Đền Ngọc Thanh và Tòa Tam bảo (Chùa chính).

"Thanh Ninh": Mang ý nghĩa về sự thanh bình, yên ổn. Tên chùa được lấy theo tên của thôn Thanh Ninh (một ngôi làng cổ từng tồn tại ở khu vực này).

"Chùa Cỏ": Tên gọi dân gian xuất hiện vào khoảng năm 1739, khi chùa được dựng lại bằng vật liệu đơn sơ là tranh, tre, nứa, lá.

"Chùa Am Cây Đề": Xuất phát từ sự kiện năm 1746, một viên quan họ Trịnh đã bỏ tiền xây dựng một chiếc am nhỏ ngay dưới gốc cây bồ đề (cây đề) trước cửa chùa để thờ cúng.

Lịch sử hình thành và phát triển
Thời Lý: Chùa được thành lập từ năm Thiên Thành (1031) dưới triều vua Lý Thái Tông.

Thời Lê - Trịnh:

Trước thời Lê, khu vực quanh chùa vốn là bãi tha ma (nghĩa trang) của kinh thành, nên thường lập am để thờ cúng cô hồn.

Năm 1739 (niên hiệu Cảnh Hưng), chùa được dựng lại đơn sơ (giai đoạn gọi là Chùa Cỏ).

Năm 1746, viên quan họ Trịnh xây am dưới gốc cây đề.

Tấm bia “Thanh Ninh thiền tự bi ký” do Tiến sĩ Phạm Quý Thích soạn năm 1779 có ghi nhận về vị trí chùa: “Bên ngoài cửa tây thành Thăng Long nước ngọt mà đất thì hoang vu, chùa Thanh Ninh ở đó”.

Thời Tây Sơn: Vào mùa xuân năm Kỷ Dậu (1789), sau đại thắng đồn Ngọc Hồi - Đống Đa, một số thi hài của nghĩa quân Tây Sơn hy sinh khi giải phóng thành Thăng Long đã được nhân dân quy tập và an táng quanh khu vực chùa.

Thời Nguyễn:

Năm Gia Long thứ 7 (1808), sư cụ Tịch Quang trụ trì đã cho trùng tu lớn, tô tượng và đúc chuông.

Năm Khải Định thứ 8 (1923), chùa tiếp tục được trùng tu.

Thời hiện đại:

Trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến, chùa bị thực dân Pháp đốt phá, các dấu tích kiến trúc cũ hầu như không còn.

Năm 1949, sư cụ Đàm Thìn đã đứng ra hưng công xây dựng lại chùa và đền Ngọc Thanh trên nền cũ. Kiến trúc này được bảo tồn cho đến ngày nay.

Giá trị tín ngưỡng – tâm linh
Chùa Thanh Ninh là chốn thiền môn thanh tịnh kết hợp giữa thờ Phật và tín ngưỡng thờ Anh hùng dân tộc (Đức Thánh Trần Hưng Đạo cùng gia quyến).

Đặc biệt, nơi đây còn mang giá trị tâm linh "nghĩa trủng" sâu sắc khi là nơi an nghỉ của những linh hồn vô chủ xưa kia và những chiến sĩ Tây Sơn đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Kiến trúc và không gian di tích
Hướng: Chùa quay về hướng Đông Nam.

Kết cấu: Chùa được dựng trên nền cao, xây theo kiểu tường hồi bít đốc (đặc trưng kiến trúc tôn giáo miền Bắc để chống hỏa hoạn và bền vững).

Các hạng mục chính:

• Tam quan: Cổng dẫn vào chùa.
• Đền Ngọc Thanh: Nằm trong khuôn viên, là nơi thờ Đức Thánh Trần.
• Tòa Tam bảo: Nơi thờ Phật chính.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật
Chùa Thanh Ninh được ví như một "bảo tàng" lưu giữ nhiều cổ vật quý giá trải dài qua các triều đại:

• Hệ thống tượng pháp: Chùa giữ được 35 pho tượng tròn. Trong đó có 12 pho tượng đặt tại đền Ngọc Thanh.
• Bia đá và Chuông đồng: Quả chuông “Thanh Ninh tự hồng chung” được đúc năm Cảnh Thịnh thứ 5 (1797), một di vật quý thời Tây Sơn. Bia đá “Thanh Ninh thiền tự bi ký” soạn năm 1779.
• Đồ thờ tự: 3 đôi lọ lộc bình sứ, 1 đôi chóe sứ men trắng vẽ lam, 4 long ngai, 2 cửa võng chạm khắc tinh xảo, 5 bức hoành phi, 1 ống bút cổ...

Giá trị hiện nay
Di tích Chùa Thanh Ninh là một minh chứng lịch sử sống động nằm ngay cửa ngõ phía Tây của thành Thăng Long xưa. Nơi đây không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc, nghệ thuật (qua hệ thống tượng và di vật) mà còn là địa chỉ đỏ ghi dấu sự kiện lịch sử hào hùng của phong trào Tây Sơn tại đất Bắc.

Thông tin liên hệ

• Người đại diện: Sư thầy Thích Diệu Tâm.
• Liên hệ: 0859.185.827.