Đền Núi Sưa (còn gọi là Đền thờ Huyền Thiên Hắc Đế).

Tên chữ: Sưa Sơn Linh Từ (hoặc Khán Sơn Đình - tùy giai đoạn lịch sử gắn với khu vực núi Khán).

Tên Nôm: Đền Núi Sưa.

Thông tin khái quát
Niên đại: Di tích có gốc tích từ thời Lý (gắn với truyền thuyết), kiến trúc hiện tồn mang dấu ấn của thế kỷ XIX và các đợt trùng tu gần đây.

Đối tượng tín ngưỡng: Thờ Đức thánh Huyền Thiên Hắc Đế - Vị thần có công phù trợ vua Lý Thánh Tông đánh thắng giặc Chiêm Thành.

Xếp hạng: Di tích Lịch sử văn hóa, Kiến trúc - Nghệ thuật cấp Thành phố (Quyết định xếp hạng năm 2015).

Địa chỉ: Tọa lạc trên đỉnh Núi Sưa (trong khuôn viên Công viên Bách Thảo), số 1 phố Hoàng Hoa Thám, phường Ba Đình, Hà Nội.

Diện tích: Nằm trên đỉnh gò đồi tự nhiên (Núi Sưa), có không gian biệt lập và thoáng đãng.

Bố cục: Mặt bằng kiến trúc hình "chữ Nhất" (一) hoặc biến thể "chữ Đinh" (丁) nhỏ gọn, phù hợp với địa hình đỉnh gò.

Đền được gọi theo tên địa danh nơi tọa lạc là "Núi Sưa" (hay Sưa Sơn). Đây là một gò đất tự nhiên thuộc khu vực phía Tây kinh thành Thăng Long xưa, nơi vốn có nhiều cây sưa mọc (một loại gỗ quý). Vị trí này còn gắn liền với địa danh "Khán Sơn" (núi Khán) - nơi vua chúa thời xưa thường ngự để xem duyệt binh mã.

Lịch sử hình thành và phát triển
Thần tích (Nguồn gốc): Theo thần tích làng Hữu Tiệp, trước thời Lý, tại khu núi Sưa (huyện Quảng Đức, phủ Phụng Thiên) có vợ chồng hào trưởng Lý Phục và Hoàng Thị Đức nổi tiếng giàu có, nhân từ nhưng hiếm muộn. Sau khi cầu tự tại chùa Một Cột, ông bà mộng thấy một vị quan nhân râu tóc bạc trắng trao cho đứa bé trai và nói: “Đứa trẻ này là con thứ ba của Ngọc Hoàng, vì đánh vỡ chén ngọc nên bị giáng trần. Nay thấy vợ chồng ngươi phúc dày, Hoàng Thiên cho đầu thai làm con”. Ngày 19 tháng Giêng năm Bính Dần, bà sinh hạ một bé trai khôi ngô, da ngăm đen, đặt tên là Hắc Công. Năm lên 8 tuổi, Hắc Công chẳng may trèo cây ngã và hóa vào ngày 21 tháng 11. Thương xót người chết trẻ nhưng linh thiêng ("cầu sao ứng vậy"), dân làng đã lập miếu thờ ông trên núi.

Hiển thánh giúp nước: Khi vua Lý Thánh Tông dẫn quân đi dẹp giặc Chiêm Thành ở phương Nam, vua mộng thấy cậu bé da đen xin đi theo phù trợ. Vào trận, mây đen bỗng kéo đến che mắt quân thù, giúp quân Đại Việt đại thắng. Nhớ giấc mộng ứng nghiệm, vua ban thưởng cho trang Hán Xuân 100 quan tiền để xây lại miếu khang trang trên núi Sưa, phong thần hiệu là Huyền Thiên Hắc Đế Thượng đẳng phúc thần.

Giá trị tín ngưỡng – tâm linh
Huyền Thiên Hắc Đế được nhân dân tôn thờ là vị thần bảo hộ cho vùng đất Thập Tam Trại (13 trại) phía Tây kinh thành.

Lễ hội Núi Sưa được tổ chức long trọng hàng năm vào ngày sinh của Thánh: Ngày 19 tháng Giêng âm lịch. Đây là dịp nhân dân Ngọc Hà, Hữu Tiệp và du khách thập phương dâng hương tưởng nhớ công lao giữ nước, cầu mong quốc thái dân an.

Kiến trúc và không gian di tích
Cảnh quan: Đền nằm ở vị trí đắc địa "tọa sơn", ẩn mình dưới những tán cây cổ thụ rợp bóng trong Vườn Bách Thảo, tạo nên không gian thanh tịnh, tách biệt hẳn với sự ồn ào phố thị.

Kiến trúc:

Cổng nghi môn: Dẫn từ chân núi lên đền là các bậc tam cấp, cổng xây kiểu tứ trụ hoặc cổng vòm đơn giản tùy theo đợt trùng tu.

Đền chính: Được xây dựng theo phong cách truyền thống Bắc Bộ với mái lợp ngói mũi hài (ngói ta), các đầu đao cong vút hình rồng. Bộ khung chịu lực chủ yếu bằng bê tông giả gỗ (do trùng tu hiện đại) nhưng vẫn giữ được nét chạm khắc tinh xảo tại các cấu kiện như đầu dư, bẩy hiên.

Nội thất: Bên trong bài trí trang nghiêm, sơn son thếp vàng.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật
Tượng pháp: Nổi bật nhất là pho tượng Huyền Thiên Hắc Đế được thờ trong hậu cung. Tượng được tạc theo dáng dấp một cậu bé (do ngài hóa khi mới 8 tuổi) nhưng thần thái uy nghi, nước da ngăm đen đúng như thần tích (Hắc Đế).

Đồ thờ tự: Đền còn lưu giữ các hoành phi, câu đối ca ngợi công đức của thần, cùng hệ thống bát bửu, chấp kích uy nghi.

Giá trị hiện nay
Đền Núi Sưa là một di tích đặc biệt nằm trong quần thể cảnh quan Công viên Bách Thảo. Di tích không chỉ có giá trị về mặt lịch sử - quân sự (gắn với cuộc kháng chiến chống Chiêm Thành thời Lý) mà còn là một "điểm nhấn tâm linh xanh" độc đáo, góp phần bảo tồn vốn cổ của vùng đất Thập Tam Trại giữa lòng thủ đô Hà Nội.

Thông tin liên hệ
Người đại diện: Thầy Trí Minh.

Liên hệ: 0913.381.233.