Đền Thủy Trung Tiên

Tên chữ: Thủy Trung Tiên từ

Tên Nôm: Đền Cẩu Nhi

Thông tin khái quát

• Niên đại: Khởi dựng từ thời Lý (thế kỷ XI); bị phá dỡ năm 1982; được phục dựng và khánh thành lại năm 2017
• Đối tượng tín ngưỡng: Tín ngưỡng dân gian Việt Nam (thờ Cẩu Mẫu – Cẩu Nhi; Mẫu Thoải; tín ngưỡng thủy thần)
• Xếp hạng: Di tích danh lam thắng cảnh cấp Thành phố (năm 2017)
• Địa chỉ: Hồ Trúc Bạch, đường Thanh Niên, phường Ba Đình, Hà Nội
• Diện tích: Nằm trên một đảo nhỏ phía Tây Bắc hồ Trúc Bạch, thuộc quần thể cảnh quan Hồ Tây – Trúc Bạch
• Bố cục: Công trình kiến trúc độc lập, quy mô vừa, bố cục gọn, phù hợp không gian đảo hồ

Giới thiệu chung

Đền Thủy Trung Tiên là một di tích tín ngưỡng dân gian độc đáo của Thăng Long – Hà Nội, gắn liền với tín ngưỡng thờ Thần Chó của người Việt cổ. Ngôi đền tọa lạc trên một hòn đảo nhỏ giữa hồ Trúc Bạch, mang dáng vẻ tĩnh lặng, linh thiêng, phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa con người, thiên nhiên và đời sống tâm linh trong lịch sử cư dân vùng Hồ Tây.
Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, đền còn là chứng tích hiếm hoi của một loại hình thờ tự dân gian đặc thù, ít gặp trong hệ thống di tích truyền thống Việt Nam.

Lịch sử hình thành và phát triển

Theo truyền thuyết và các ghi chép dân gian, đền Thủy Trung Tiên có nguồn gốc từ thời Lý, gắn với sự kiện vua Lý Thái Tổ (974–1028) lên ngôi và dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long năm 1010.
Sự tích kể rằng, trước khi Lý Công Uẩn đăng cơ, tại châu Cổ Pháp (nay thuộc thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) xuất hiện một con chó sinh ra chó con có bộ lông trắng, trên mình có đốm đen kết thành hai chữ “Thiên tử”, ứng nghiệm với thiên mệnh đế vương (vua Lý tuổi Tuất). Sau khi lên ngôi, nhà vua cho lập miếu thờ để ghi nhớ điềm lành. Trải qua thời gian, miếu được dời ra khu vực hồ Trúc Bạch và tồn tại tại đây cho đến ngày nay.
Ban đầu, đền thờ Cẩu Mẫu và Cẩu Nhi – tức mẹ của Thần Chó và Chó thần. Đến cuối thời Hậu Lê, đền được đổi tên thành Thủy Trung Tiên, mang ý nghĩa “cô tiên trong nước”. Từ đó, đền mở rộng đối tượng thờ tự, thờ thêm Mẫu Thoải và Cá, phản ánh rõ nét tín ngưỡng đa thần và sinh kế chài lưới của cư dân vùng hồ.
Năm 1982, ngôi đền bị phá dỡ. Đến năm 2017, đền được phục dựng và khánh thành lại; Ban Quản lý chính thức đặt tên là Thủy Trung Tiên từ, đánh dấu sự hồi sinh của một không gian tín ngưỡng cổ truyền giữa lòng Thủ đô.

Giá trị tín ngưỡng – tâm linh

Đền Thủy Trung Tiên mang giá trị đặc biệt trong hệ thống tín ngưỡng dân gian Việt Nam, thể hiện:

• Tín ngưỡng thờ Thần Chó, gắn với quan niệm linh vật bảo hộ, trung thành và thiêng liêng
• Tín ngưỡng thủy thần, thờ Mẫu Thoải và các yếu tố liên quan đến nước
• Dấu ấn văn hóa sinh kế vùng hồ, nơi nghề đánh cá từng giữ vai trò quan trọng trong đời sống cư dân.

Ngày nay, đền là nơi người dân và du khách tìm đến để cầu sức khỏe, bình an, may mắn, đồng thời chiêm nghiệm những lớp trầm tích văn hóa – tâm linh lâu đời của Thăng Long.

Kiến trúc và không gian di tích

Đền Thủy Trung Tiên được xây dựng theo mặt bằng hình chữ nhật, kiến trúc nhỏ gọn, hài hòa với cảnh quan đảo hồ. Mái đền uốn cong mềm mại. Ngói lợp là ngói vẩy cá, đặc trưng của kiến trúc đền chùa truyền thống Việt Nam. Không gian đền tuy không lớn nhưng tạo cảm giác tĩnh tại, linh thiêng, phù hợp với tính chất thờ tự dân gian và vị trí biệt lập giữa mặt nước. Đặc biệt, toàn bộ tượng thờ, chông, chân nến trong đền đều do các nghệ nhân làng đúc đồng Ngũ Xã chế tác – làng nghề truyền thống nổi tiếng nằm ngay ven hồ Trúc Bạch, góp phần làm tăng giá trị nghệ thuật và tính bản địa của di tích.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật

Bia đá chạm nổi hoa văn cánh sen, khắc bốn chữ “Di tích Cẩu Nhi” là chứng tích trực tiếp xác nhận truyền thuyết và tín ngưỡng thờ Cẩu Mẫu – Cẩu Nhi. Phần cuối bia ghi rõ: công trình do Trung tâm Bảo quản – Tu bổ di tích (Bộ Văn hóa – Thể thao) xây dựng, hoàn thành ngày 4/6/1988.

Giá trị hiện nay

Đền Thủy Trung Tiên là một điểm nhấn tâm linh đặc sắc trong quần thể thắng cảnh Hồ Tây – hồ Trúc Bạch, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa – tín ngưỡng của Hà Nội.
Dù quy mô không lớn, di tích vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân địa phương và là điểm đến mang tính khám phá đối với du khách yêu thích lịch sử, tín ngưỡng dân gian và không gian văn hóa cổ truyền.

Thông tin tham quan – liên hệ

• Người đại diện: Bà Nguyễn Thị Thìn
• Liên hệ: 0987 518 338