Đền Tiên Linh Từ (Nhà số 6 Hòe Nhai)

• Tên hiện nay: Đền Tiên Linh Từ

Thông tin khái quát

• Niên đại: Có trước năm 1930; kiến trúc hiện nay đã qua nhiều lần sửa chữa, cải tạo
   
• Loại hình di tích: Di tích lịch sử cách mạng (đã gắn biển lưu niệm)
   
• Đối tượng gắn liền: Cơ quan tuyên truyền của Trung ương Đảng; hoạt động báo chí cách mạng năm 1930
   
• Xếp hạng: Đã gắn biển lưu niệm (năm 1982); chưa có thông tin xếp hạng di tích cấp quốc gia hoặc cấp thành phố
   
• Địa chỉ: Số 6 phố Hòe Nhai, phường Nguyễn Trung Trực, quận Ba Đình, Hà Nội (nay là phường Ba Đình, Hà Nội)
   
• Diện tích: Chưa có số liệu công bố
   
• Bố cục: Nhà ở đô thị hai tầng, kết cấu bê tông mái bằng, chia nhiều gian, có nhiều hộ dân sinh sống

Nhà số 6 phố Hòe Nhai là một địa điểm lịch sử tiêu biểu gắn với hoạt động cách mạng đầu những năm 1930. Năm 1930, nơi đây từng là trụ sở cơ quan tuyên truyền của Trung ương Đảng, đồng thời là nơi biên tập và phát hành bí mật hai tờ báo cách mạng báo Lao khổ và Tin tranh đấu của Đảng.

Lịch sử hình thành

Khu vực Hòe Nhai xưa thuộc thôn Hòe Nhai, tổng Yên Thành, huyện Vĩnh Thuận. Theo sử liệu và truyền thuyết, tên gọi Hòe Nhai có nguồn gốc từ thời Lý (1010–1225), gắn với quy định của triều đình cho trồng cây hòe dọc tuyến đường từ Hoàng thành Thăng Long ra bến Đông trên sông Hồng, hình thành con đường mang ý nghĩa biểu trưng của “đường cây hòe”.

Thời kỳ Pháp thuộc, khu vực này được chia thành hai tuyến phố: đoạn từ đường Yên Phụ đến phố Hàng Than là đường số 34; đoạn từ phố Hàng Than đến phố Phan Đình Phùng mang tên phố Bệnh viện Trung Quốc, dân gian quen gọi là phố Nhà Thương Khách. Đến năm 1964, hai tuyến phố được sáp nhập và lấy tên chung là phố Hòe Nhai.

Trong bối cảnh đó, nhà số 6 phố Nhà Thương Khách là địa điểm đặt trụ sở của cơ quan tuyên truyền, giữ vai trò quan trọng trong công tác biên tập, in ấn và phát hành bí mật các ấn phẩm của Đảng. Tầng một của ngôi nhà được sử dụng làm cửa hàng bán đồ sứ, tầng trên là nơi làm việc của cán bộ cách mạng. 

Giá trị lịch sử - cách mạng

Trong những năm 1930-1931, khu vực Ba Đình là một trong những địa bàn hoạt động quan trọng của Trung ương Đảng. Nhà số 4 phố Nhà Thương Khách (nay là phố Hòe Nhai) được lựa chọn làm nơi đặt cơ quan tuyên truyền của Trung ương Đảng.

Tại đây:

• Tầng một của ngôi nhà được sử dụng làm cửa hàng bán đồ sứ, tạo vỏ bọc hợp pháp
   
• Tầng trên là nơi làm việc, biên tập và in ấn các tài liệu, ấn phẩm báo chí cách mạng

Phía sau ngôi nhà từng có một đường hầm bí mật thông ra phố Nguyễn Trường Tộ, giúp các cán bộ cách mạng rút lui an toàn khi cần thiết; đường hầm này về sau đã bị lấp.

Mặc dù bị kẻ thù khủng bố, đàn áp gắt gao, các tờ báo Lao khổ và Tin tranh đấu của Đảng vẫn được biên tập và phát hành bí mật từ đây, góp phần quan trọng vào công tác tuyên truyền, củng cố tổ chức Đảng và vận động quần chúng nhân dân đấu tranh trong những năm tháng đầu đầy khó khăn của cách mạng.

Ngôi nhà là nơi hai đồng chí Trường Chinh và Trịnh Đình Cửu thường xuyên lui tới hoạt động bí mật.

Kiến trúc và không gian di tích

Trải qua nhiều lần sửa chữa lớn, kiến trúc nguyên gốc của ngôi nhà không còn được bảo tồn. Hiện nay, công trình được xây dựng kiên cố với hai tầng bê tông mái bằng:

• Tầng một: Chia thành 3 gian, là nơi sinh sống của 3 hộ gia đình
   
• Tầng hai: Chia thành 4 gian, là nơi sinh sống của 4 hộ dân

Theo lời kể của ông Hoàng Tam Tỉnh – cư dân sinh sống tại đây từ năm 1954, trước kia ngôi nhà là một biệt thự hai tầng, có hàng rào bao quanh, giàn nho rủ từ tầng hai và khoảng đất phía sau dùng để trồng hoa.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật

Nhà số 6 phố Hòe Nhai thuộc loại hình di tích lịch sử (lưu niệm sự kiện).

• Năm 1982: Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội gắn biển lưu niệm tại di tích
   
• Năm 1997: Lập hồ sơ khảo sát hiện trạng bảo quản
   
• Năm 2000: UBND phường Nguyễn Trung Trực tiến hành tu bổ, chỉnh trang và gắn lại biển giới thiệu di tích nhân kỷ niệm 70 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.

Giá trị hiện nay

Di tích lịch sử Nhà số 6 phố Hòe Nhai là chứng tích quan trọng của hoạt động tuyên truyền cách mạng năm 1930, phản ánh tinh thần kiên cường, sáng tạo của các thế hệ cán bộ cách mạng trong điều kiện hoạt động bí mật, gian khổ.

Di tích có giá trị lớn trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng và ý thức gìn giữ di sản lịch sử của Thủ đô Hà Nội.