Đền Yên Thành (còn gọi là Đền thờ Vua Bà Lý Chiêu Hoàng).

Tên chữ: Yên Thành từ (dựa theo tên thôn cũ).

Tên Nôm: Đền Yên Thành.

Thông tin khái quát

• Niên đại: Di tích có khởi nguồn tạo dựng từ khá sớm, kiến trúc hiện tồn mang dấu ấn chủ yếu của thời Nguyễn (thế kỷ XIX) và đợt trùng tu lớn vào năm 2010 (dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội).
• Đối tượng tín ngưỡng: Phụng thờ Vua bà Lý Chiêu Hoàng (Chiêu Thánh Hoàng hậu) - vị vua thứ 9 và là vị vua cuối cùng của triều đại nhà Lý.
• Xếp hạng: Di tích Lịch sử - Văn hóa - Kiến trúc nghệ thuật cấp Thành phố (xếp hạng năm 2005).
• Địa chỉ: Số 28 phố Phan Huy Ích, phường Ba Đình, Hà Nội.
• Diện tích: Diện tích khuôn viên khiêm tốn, nằm xen kẽ trong khu dân cư phố cổ.
• Bố cục: Mặt bằng kiến trúc hình "chữ Đinh" (丁), gồm Tiền tế và Hậu cung.

Đền lấy tên theo địa danh của làng Yên Thành xưa. Yên Thành là làng Việt cổ có bề dày lịch sử gắn liền với sự hình thành và phát triển của Thăng Long - Hà Nội. Thời Lê, Yên Thành là một trong 8 làng có tên bắt đầu bằng chữ "Yên" thuộc tổng Yên Thành, huyện Vĩnh Thuận cũ.

Lịch sử hình thành và phát triển
Về nhân vật lịch sử: Đền là nơi phụng thờ chính Vua bà Lý Chiêu Hoàng. Cuốn thần tích chữ Hán còn lưu tại đền và sách “Đại Việt sử ký toàn thư” kỷ nhà Lý có chép: “…Mùa đông tháng 10 xuống chiếu lập Công chúa Chiêu Thánh làm Hoàng Thái Tử để truyền ngôi cho. Chiêu Thánh lên ngôi đổi Niên hiệu là Chiêu hương Hữu Đạo năm thứ nhất tên hiệu là Chiêu Hoàng… Chiêu Hoàng huý là Phật Kim sau đổi thành Thiên Hinh là con gái thứ của Lý Huệ Tôn, mẹ là Trần Thị...”. Chiêu Hoàng lên ngôi Hoàng đế tháng 10 năm 1224 khi mới 8 tuổi. Đến tháng 12 năm Ất Dậu, do sự sắp đặt của Thái sư Trần Thủ Độ, bà lấy chồng là Trần Cảnh (cũng 8 tuổi) và nhường ngôi cho chồng, trở thành Hoàng hậu Chiêu Thánh, kết thúc 216 năm trị vì của nhà Lý. Sau nhiều năm sống với vua Trần không có con, bà xin ra khỏi cung ngao du, giảng kinh, làm việc thiện và phát chẩn cứu dân. Năm 1258, bà tái giá với Lê Phụ Trần, sinh được một trai một gái và sống thuận hòa đến khi qua đời năm 61 tuổi.

Về lịch sử ngôi đền: Ngôi đền là minh chứng lịch sử về dấu tích của Triều đại nhà Lý trên mảnh đất Thăng Long. Trải qua thăng trầm lịch sử và đô thị hóa, ngôi đền đã được tu bổ, tôn tạo nhiều lần nhưng vẫn giữ được vẻ uy nghiêm, cổ kính trên nền đất làng cổ Yên Thành xưa.

Giá trị tín ngưỡng – tâm linh
Hoàng hậu Chiêu Thánh là người nhân hậu, khi sống thì hiền thục, lúc hoá thì linh ứng phù giúp nước lập công. Bà được các triều vua sắc phong mỹ tự: "Phật Kim Thượng hoàng Thái hậu linh ứng phụ quốc hiển hậu khang dân chi thần". Thời Lê Thái Tổ, bà được phong là "Hoàng Nga uyển mị phu nhân linh ứng". Đền là nơi sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của nhân dân trong vùng, tri ân vị Nữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Việt Nam, người đã có sự hy sinh cá nhân để chuyển giao quyền lực êm thấm giữa hai triều đại Lý – Trần, tránh binh đao loạn lạc cho dân tộc.

Kiến trúc và không gian di tích
Không gian: Đền nằm trong khu phố cũ yên tĩnh, hướng mặt về phía Đông.

Kiến trúc:

• Nhà Tiền tế: Gồm 3 gian 2 chái, xây kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta. Bộ khung đỡ mái làm bằng gỗ với kết cấu vì kèo kiểu "thượng giá chiêng, hạ kẻ, bẩy hiên", được chạm khắc hoa văn lá đề, vân xoắn tinh xảo.
• Hậu cung: Gồm 3 gian chạy dọc nối liền với Tiền tế, tạo thành hình chữ Đinh, là nơi thâm nghiêm đặt các khám thờ.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật
Hệ thống tượng pháp: Đền bảo lưu được hệ thống tượng tròn phong phú. Nổi bật nhất là pho tượng Vua bà Lý Chiêu Hoàng được tạo tác công phu, đặt tại vị trí trang trọng nhất trong Hậu cung. Ngoài ra, đền còn phối thờ tượng của 8 vị vua triều Lý khác (Lý Bát Đế), tạo nên quần thể tượng các vua nhà Lý đầy đủ và tôn nghiêm.

Di vật văn hóa: Lưu giữ cuốn thần tích chữ Hán, nhiều sắc phong qua các triều đại, bia đá, chuông đồng, cùng các hoành phi, câu đối, hương án, cửa võng chạm khắc rồng phượng thếp vàng lộng lẫy mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX.

Giá trị hiện nay
Đền Yên Thành không chỉ là di tích kiến trúc nghệ thuật mà còn là "bảo tàng sống" về lịch sử triều Lý. Đây là một minh chứng lịch sử về dấu tích của Triều đại nhà Lý trên mảnh đất Thăng Long 1000 tuổi, là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống và điểm đến tâm linh ý nghĩa giữa lòng thủ đô.

Thông tin liên hệ

• Người đại diện: Ông Nguyễn Tiến Nghĩa.
• Liên hệ: 0913.591.414.