Đình An Trí

Tên chữ: 安置廷 (An Trí đình)

Thông tin khái quát

• Niên đại: Khởi dựng thời Trần; trùng tu các năm 1928, 1938
   
• Đối tượng tín ngưỡng: Dâm Đàm Đại Vương (Uy Lang / Uy Đô – Uy Linh Lang đời Trần)
   
• Xếp hạng: Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia
  (Quyết định số 838/QĐ-BVH,TT&DL ngày 3-3-2009)
   
• Địa chỉ: Số 55 phố Trúc Bạch, phường Ba Đình, Hà Nội
   
• Diện tích: (chưa có số liệu)
   
• Bố cục: Tọa Tây Bắc, hướng Đông Nam, bố cục chữ Nhị, 5 gian Tiền Đường, 3 gian Hậu Cung. Tòa Tiền Đường thờ Phật, tòa Hậu Cung thờ Thần, kết thành quần thể tiền Phật hậu Thần.

Đình An Trí là một ngôi đình cổ của Thăng Long – Hà Nội, nằm trên đất thôn Yên Canh xưa, thuộc phường Yên Hoa, huyện Vĩnh Thuận cũ. Đình vừa là nơi thờ tự truyền thống của cộng đồng cư dân địa phương, vừa gắn với những dấu mốc quan trọng trong lịch sử văn hóa và giáo dục Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Chữ An Trí trong tên đình có nghĩa là nơi yên ổn.

Ngày 23-8-2009, phường Ba Đình đã tổ chức lễ gắn biển Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia cho đình An Trí tại phường Trúc Bạch, khẳng định giá trị đặc biệt của di tích trong hệ thống di sản Thủ đô.

Lịch sử hình thành và phát triển

Đình An Trí được lập để thờ Dâm Đàm Đại Vương, tên húy Uy Lang (còn gọi Uy Đô), con nuôi của vua Trần Thánh Tông và hoàng hậu Minh Đức. Dưới triều vua Trần Nhân Tông, khi quân Nguyên do tướng Toa Đô chỉ huy đem đại quân sang xâm lược Đại Việt, Uy Lang đã được triều đình cho phép lập đội quân Hưng Nghĩa, tự xưng hiệu Thiền Tử Quân, phối hợp cùng các cánh quân của Trần Hưng Đạo và Trần Nhật Duật, lập nhiều chiến công hiển hách.

Sau khi giặc tan, ông được phong tước Dâm Đàm Đại Vương. Giờ Ngọ ngày 8 tháng 8 năm Canh Tý, ông qua đời khi mới 36 tuổi. Nhân dân lập đền thờ tại nền nhà cũ ở xóm Bình Thọ, chính là vị trí đình An Trí ngày nay. 

Cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp đặt ách cai trị ở Hà Nội, khu vực bên cạnh đình được xây dựng Trường Thông ngôn (trường đào tạo phiên dịch). Sau khi trường giải thể, nơi đây tiếp tục được sử dụng cho hoạt động giáo dục phổ thông, gắn bó lâu dài với đời sống văn hóa – xã hội của khu vực Trúc Bạch.

Giá trị tín ngưỡng - tâm linh

Đình An Trí là nơi thờ một vị thần có công lớn trong sự nghiệp chống ngoại xâm, bảo vệ nền độc lập dân tộc thời Trần. Việc thờ Dâm Đàm Đại Vương phản ánh truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh những bậc trung nghĩa, anh hùng dân tộc của cư dân Thăng Long.

Trong hệ thống tín ngưỡng Hà Nội, đình An Trí có ý nghĩa đặc biệt khi thờ Uy Linh Lang đời Trần, bên cạnh Uy Linh Lang đời Lý được thờ chính tại đền Voi Phục, tạo nên sự tiếp nối độc đáo của tín ngưỡng thờ Linh Lang qua các triều đại.

Kiến trúc và không gian di tích

Đình An Trí hiện còn bảo lưu được phong cách kiến trúc và nghệ thuật thế kỷ XVIII – XIX. Các cấu kiện gỗ trong đình được chạm khắc công phu với những mảng chạm nổi, chạm bong kênh trên xà, con rường, ván mê, mang đề tài quen thuộc của mỹ thuật truyền thống như tứ linh, tứ quý.

Không gian di tích thể hiện sự giao thoa giữa kiến trúc đình làng truyền thống và những biến đổi do quá trình đô thị hóa, song vẫn giữ được những yếu tố cốt lõi về bố cục và trang trí nghệ thuật.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật

Đình An Trí hiện còn lưu giữ hai tấm bia đá “Hậu thần bi ký”, trong đó một tấm kích thước 1,7x1,2 m, ở bên phải đốc tòa Hậu đường, 4 mặt chữ, niên đại Vĩnh Hựu thứ 4 (1738); tấm còn lại dựng vào mùa thu năm Quý Mùi, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 24 (1763). Bia khắc chữ Hán, ghi danh những người công đức cho đình, sau khi chết được gửi giỗ vào đình, phối hưởng tế tự cùng thần, có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa và nghiên cứu Hán Nôm. 

Ngoài ra, đình còn bảo tồn nhiều chi tiết chạm khắc gỗ và dấu tích kiến trúc gắn với Trường Thông ngôn (thời Pháp thuộc), phản ánh lịch sử sử dụng đa dạng của di tích qua các thời kỳ.

Giá trị hiện nay

Đình An Trí là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia, hội tụ giá trị về lịch sử triều Trần, tín ngưỡng dân gian Thăng Long và lịch sử giáo dục cận đại Việt Nam. Di tích không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh của cộng đồng, mà còn là chứng tích quan trọng của tiến trình hình thành tầng lớp trí thức Tây học và sự phát triển của chữ Quốc ngữ.

Thông tin liên hệ

• Người đại diện: Ông Lê Tôn Vinh
   
• Liên hệ: 0963 259 019