Nhà máy điện Yên Phụ (nay là Trụ sở Tập đoàn Điện lực Việt Nam).

Tên thường gọi: Nhà máy đèn Yên Phụ.

Thông tin khái quát
Niên đại: Khởi công xây dựng năm 1925 (thời Pháp thuộc). Ngừng hoạt động năm 1988.

Đối tượng tôn vinh: Sự kiện lịch sử mở đầu Toàn quốc kháng chiến và truyền thống dũng cảm của công nhân ngành Điện.

Xếp hạng: Di tích Lịch sử Cách mạng (Đã được gắn biển di tích lưu niệm sự kiện cách mạng kháng chiến).

Địa chỉ: Số 11 phố Cửa Bắc, phường Ba Đình, Hà Nội (Nằm giao cắt giữa phố Cửa Bắc, Yên Phụ và Phạm Hồng Thái).

Diện tích: Khuôn viên hiện nay là tòa nhà Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Bố cục: Hiện nay là kiến trúc tòa nhà văn phòng hiện đại (Tháp đôi), bên trong và khuôn viên có dành không gian trang trọng để đặt đài tưởng niệm, phù điêu và lưu giữ hiện vật cũ.

"Nhà máy điện Yên Phụ": Gọi theo tên địa danh nơi nhà máy đứng chân (khu vực Yên Phụ, dưới chân đê Yên Phụ).

"Nhà máy đèn": Cách gọi dân dã của người Hà Nội xưa dành cho các nhà máy phát điện.

Lịch sử hình thành và phát triển
Thời kỳ Pháp thuộc: Nhà máy được khởi công xây dựng năm 1925 và hoàn thành sau đó vài năm, là nguồn cung cấp điện chính cho thành phố Hà Nội và các tỉnh lân cận thời bấy giờ.

Sự kiện 19/12/1946 (Mở đầu Toàn quốc kháng chiến):

Chiều ngày 19/12/1946, Nhà máy điện Yên Phụ được giao nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: Phá máy để cắt điện, lấy đó làm hiệu lệnh cho toàn thành phố Hà Nội đồng loạt nổ súng tiến công địch.

Mục tiêu: Phá máy nhưng không phá hỏng nặng nề (để sau này ta có thể khôi phục), phải cắt điện toàn thành phố ngay lập tức, đảm bảo bí mật và chính xác.

Diễn biến: Đúng 20 giờ 03 phút (theo lịch sử Đảng bộ Hà Nội, trong văn bản gốc ghi 19h30 là giờ chuẩn bị), công nhân cảm tử đã nổ mìn phá máy. Đèn điện Hà Nội phụt tắt. Ngay sau đó, Đài Tiếng nói Việt Nam vang lên, đại bác từ pháo đài Láng, Xuân Tảo, Xuân Canh rền vang. Cả Hà Nội rực lửa, bước vào 60 ngày đêm "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh".

Thời kỳ chống Mỹ: Nhà máy tiếp tục hoạt động kiên cường dưới mưa bom B-52 (đặc biệt là năm 1972) để giữ dòng điện cho Thủ đô, với khẩu hiệu "Tổ quốc cần điện như cơ thể cần máu".

Giai đoạn sau 1954 - 1988: Nhà máy tiếp tục phục vụ sản xuất và đời sống cho đến khi ngừng hoạt động vào năm 1988, hoàn thành sứ mệnh lịch sử kéo dài 63 năm.

Giá trị tín ngưỡng – tâm linh
Nơi đây là biểu tượng của "Dòng điện niềm tin". Di tích tôn vinh lòng yêu nước, tinh thần cảm tử của các chiến sĩ - công nhân điện lực (tự vệ Nhà máy đèn) đã chấp nhận hy sinh để phát hiệu lệnh cứu nước.

Kiến trúc và không gian di tích
Trước đây: Là quần thể kiến trúc công nghiệp thời Pháp với các ống khói cao, nhà xưởng đặt tua-bin hơi nước khổng lồ.

Hiện nay: Trên nền đất cũ là Tòa tháp đôi hiện đại - Trụ sở làm việc của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Tuy nhiên, không gian ký ức vẫn được bảo tồn qua các đài kỷ niệm và phòng truyền thống.

Hiện vật và điểm nhấn nổi bật
Cụm Tượng đài và Phù điêu: Tại khuôn viên phía trước (mặt đường Thanh Niên - Yên Phụ) có đặt cụm tượng đài/phù điêu "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" rất hào hùng, khắc họa hình ảnh người chiến sĩ và công nhân nhà máy điện bảo vệ dòng điện.

Hiện vật gốc: Trong sảnh và phòng truyền thống của tòa nhà EVN hiện còn lưu giữ một số máy móc, tua-bin cũ và các kỷ vật của công nhân nhà máy điện qua các thời kỳ.

Giá trị hiện nay
Di tích Nhà máy điện Yên Phụ là niềm tự hào của ngành Điện lực Việt Nam và nhân dân Thủ đô. Đây là minh chứng sống động cho sự chuyển mình của đất nước: từ một nhà máy điện cũ kỹ, bị tàn phá bởi chiến tranh, nay đã vươn lên thành trụ sở điều hành hệ thống năng lượng hiện đại, nhưng vẫn không quên quá khứ hào hùng.

Thông tin liên hệ
Đơn vị quản lý: Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Liên hệ: 024.6694.6789.