Di tích cách mạng nhà số 40 Hàng Bún

Thông tin khái quát

• Niên đại: Xây dựng đầu thế kỷ XX
• Loại hình di tích: Di tích lịch sử cách mạng
• Đối tượng gắn liền: Phong trào cách mạng Hà Nội thời kỳ Mặt trận Dân chủ (1936–1939)
• Xếp hạng: (chưa có thông tin xếp hạng di tích chính thức)
• Địa chỉ: Số 40 phố Hàng Bún, phường Ba Đình, Hà Nội
• Diện tích: (chưa có số liệu)
• Bố cục: Nhà ở đô thị kiểu Pháp, không gian khép kín

Lịch sử hình thành và phát triển

Nhà 40 Hàng Bún được xây dựng vào đầu thế kỷ XX, mang phong cách kiến trúc kiểu Pháp, thuộc sở hữu của chị Tạ Thị Đường (sau chị trở thành vợ của đồng chí Lương Khánh Thiện). 

Tháng 3 năm 1935, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của Đảng họp tại Ma Cao (Trung Quốc), xác định ba nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là củng cố tổ chức Đảng, tranh thủ quần chúng rộng rãi và chống chiến tranh đế quốc. Sau Đại hội, Trung ương Đảng đặc biệt quan tâm chỉ đạo việc khôi phục tổ chức Đảng ở Bắc Kỳ và Hà Nội.

Từ cuối năm 1935, nhiều cán bộ, đảng viên thoát khỏi nhà tù đế quốc lần lượt trở về Hà Nội hoạt động. Đến tháng 3 năm 1937, Xứ ủy Bắc Kỳ chính thức được lập lại, quy tụ nhiều cán bộ lãnh đạo chủ chốt như các đồng chí Lương Khánh Thiện, Nguyễn Văn Cừ, Trường Chinh, cùng nhiều đồng chí khác. Cũng trong thời gian này, Thành ủy Hà Nội được lập lại, do đồng chí Lương Khánh Thiện trực tiếp làm Bí thư.

Sau khi ra tù năm 1936, đồng chí Lương Khánh Thiện trở về Hà Nội hoạt động trong bộ phận bí mật của Đảng. Từ làng Yên Phụ, đồng chí chuyển về ở tại ngôi nhà số 40 phố Hàng Bún. Ngôi nhà từ đó trở thành địa điểm sinh hoạt và làm việc của đồng chí Lương Khánh Thiện, đồng thời là trung tâm hoạt động của Xứ ủy Bắc Kỳ trong giai đoạn 1937-1939.

Giá trị lịch sử

Nhà số 40 phố Hàng Bún có giá trị lịch sử đặc biệt trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ (1936–1939). Tại đây, đồng chí Lương Khánh Thiện, khi đó là Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ kiêm Bí thư Thành ủy Hà Nội, đã trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng tại Hà Nội, tổ chức các cuộc họp quan trọng và chỉ đạo các hoạt động vận động quần chúng đấu tranh chống ách thống trị của thực dân Pháp.

Tại nhà số 40 phố Hàng Bún, đồng chí Trường Chinh đã mở các lớp huấn luyện cán bộ cho Xứ ủy Bắc Kỳ. Trong năm 1937, đồng chí Nguyễn Văn Cừ, sau khi từ Côn Đảo trở về, cũng đã đến ở và làm việc tại đây một thời gian để trực tiếp chỉ đạo công tác của Xứ ủy.

Kiến trúc và không gian di tích

Nhà số 40 phố Hàng Bún được xây dựng theo phong cách kiến trúc Pháp đầu thế kỷ XX, với kết cấu kiên cố, bố cục khép kín, phù hợp cho sinh hoạt và hoạt động bí mật. Không gian kiến trúc phản ánh đặc trưng của nhà ở đô thị Hà Nội thời kỳ thuộc địa, đồng thời cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của công trình với các yêu cầu đặc thù của hoạt động cách mạng.

Hiện vật và điểm nhấn hiện nay

Hiện nay, nhà số 40 phố Hàng Bún thuộc phường Ba Đình, Hà Nội và được Nhà nước cho 9 hộ gia đình tư nhân thuê để sinh sống. Nhân dịp kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Sở Văn hóa Thông tin Hà Nội phối hợp với Ủy ban nhân dân phường Ba Đình đã tổ chức gắn biển lưu niệm tại ngôi nhà, ghi dấu những hoạt động lịch sử quan trọng của Xứ ủy Bắc Kỳ trong thời kỳ vận động dân chủ của Đảng.

Giá trị hiện nay

Nhà số 40 phố Hàng Bún gắn liền với phong trào cách mạng trong giai đoạn 1936–1939, giữ vai trò là cơ sở hoạt động bí mật của Xứ ủy Bắc Kỳ, nơi diễn ra nhiều hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo phong trào cách mạng tại Hà Nội. Ngôi nhà cổ này đã có tuổi đời hơn 100 năm.